Skýrsla um helstu niðurstöður PISA-könnunarinnar 2025 var birt 8. september 2026.
Skýrsluhöfundar benda á að vandinn sem birtist í frammistöðu nemenda sé bæði fjölþættur og djúpstæður og teygir sig út fyrir skólana. Standa ber vörð um styrkleika skólakerfisins sem birtist m.a. í góðri líðan og sterkum félagslegum tengslum við skólann. Viðbrögð þurfa að vera markviss og víðtæk og felast í eftirfarandi:
Menntayfirvöld, bæði hjá ríki og sveitarfélögum, ættu að tryggja fagmennsku, stöðugleika og samfellu í allri umgjörð um skólastarfið. Þetta þarf að birtast m.a. í stefnumótun, faglegri ráðgjöf og forystu, starfsþróun, námsgögnum og mati á gæðum skólastarfsins.
Skólar (kennarar og stjórnendur) og kennaramenntastofnanir ættu að beita öllum ráðum til að tryggja góða kennslu í öllum skólastofum og í öllum námsgreinum, m.a. með markvissu umbótastarfi, rannsóknum, mati á gæðum og árangri og starfsþróun.
Sjá nánar um tillögur í kafla 2.9 um viðbrögð við niðurstöðum.
Í skýrslunni kemur fram að frammistaða 15 ára nemenda á Íslandi á sviðum PISA 2025, vísindum, stærðfræðilæsi og lesskilningi, er síðri en frammistaða jafnaldra þeirra á öðrum Norðurlöndum og undir meðaltali OECD-landa. Frammistaðan dalaði lítið eitt frá síðustu könnun PISA árið 2022, bæði í stærðfræðilæsi og lesskilningi, en lækkun í vísindum var innan skekkjumarka. Þetta er sambærileg þróun og í flestum öðrum þátttökuríkjum.
Um og yfir 60% nemenda ná grunnhæfni á öllum námssviðum, lægst er þetta hlutfall í lesskilningi, 56% en 62% í vísindum og stærðfræðilæsi. Af þeim ná tiltölulega fáir nemendur á Íslandi afburðahæfni miðað við önnur Norðurlönd en hlutfall íslenskra nemenda sem teljast hafa afburðahæfni á sviðunum þremur er á bilinu 2-4% miðað við 6-7% á hinum Norðurlöndunum. Í lesskilningi hefur nemendum sem ná afburðahæfni fækkað umtalsvert frá síðustu fyrirlögn.
Dregið hefur úr kynjamun, hann er ekki til staðar í vísindum og hefur snúist við í stærðfræðilæsi, sem skýrist í báðum tilfellum af því að árangur stúlkna hefur dalað á meðan árangur drengja hefur staðið í stað. Kynjamunur er ennþá mikill í lesskilningi stúlkum í vil.
Íslenskir unglingar skora almennt hátt á flestum þeim þáttum sem mæla vellíðan og seiglu, sem styður þá ályktun að þeir búi almennt við gott félagslegt og tilfinningalegt umhverfi samanborið við jafnaldra þeirra í öðrum þátttökuríkjum. Lífsánægja íslenskra nemenda mælist tiltölulega mikil og kynjamunur er að jafnaði drengjum í vil. Íslenskir nemendur upplifa einnig sterka félagslega tengingu við skólann sinn og samnemendur sína (fullgildi), og drengir skora þar hærra en stúlkur. Tíðni eineltis er jafnframt lægri en meðaltal OECD-ríkja. Þó eru um 10%– 15% nemenda sem líður ekki vel í skólanum og eru nemendur með erlendan bakgrunn líklegri en aðrir til að vera meðal þeirra.
Niðurstöður skýrslunnar voru ræddar nánar á kynningarfundi á Sögu þriðjudaginn 8. september. Þar fóru skýrsluhöfundar yfir niðurstöður einstakra hluta könnunarinnar auk þess sem boðið var upp á pallborð með þátttöku Freyju Hreinsdóttur, forseta Menntavísindasviðs HÍ, Lindu Heiðarsdóttur, skrifstofustjóra skóla- og íþróttamála hjá mennta- og barnamálaráðuneyti, Magnúsar Þórs Jónssonar, formanns Kennarasambands Íslands og Þórdísar Jónu Sigurðardóttur, forstjóra Miðstöðvar menntunar og skólaþjónustu. Sjá upptöku frá kynningarfundinum hér fyrir neðan.